Kosten lijkschouwing (met reactie mr dr C. Das)
21 juni 2005
Vraag nummer: 3851 (oude nummer: 6069)
Geachte heer Van der Putten,
Wanneer ik uw antwoorden lees op de vragen die u de afgelopen jaren zijn gesteld (door met name gemeentes) over de kosten van lijkschouwing en voor wiens rekening die komen, kom ik tot de volgende conclusie. U lijkt de stellen dat de eerste schouw door een gemeentelijk lijkschouwer gedeclareerd kan worden bij de nabestaanden, mits de gemeente dat heeft opgenomen in haar legesverordening, en ongeacht of de nabestaanden om die schouw hebben verzocht. Wanneer een nader onderzoek noodzakelijk blijkt komen de kosten voor rekening van Justitie.
De Circulaire Afbakening tussen politie- en justitiekosten (geldig vanaf 1 januari 2005) stelt echter letterlijk dat nabestaanden die niet om een schouw hebben gevraagd, niet met de kosten daarvan geconfronteerd mogen worden.
Kunt u aan mij uw standpunt in deze verhelderen?
Met vriendelijke groet,
Daniella Buijck
Afdeling Juridisch advies en regelgeving,
Bestuursdienst gemeente Rotterdam
Antwoord:
Geachte mevrouw Buijck,
Toen ik de vorige vraag over de kosten van lijkschouwing kreeg (vraag 4420: Ambtelijke schouw en kosten) was ik net deze regeling aan te downloaden. Ik heb inmiddels een jaar gehad om de regeling te lezen. Dat heb ik niet helemaal gedaan, maar goed.
In de regeling staat in paragraaf IV 6.2 "Twijfel aan de natuurlijke dood" dat de kosten van de gemeentelijke lijkschouwer ten laste van de gemeente komen. En even verderop dat nabestaanden die niet om de interventie van de gemeentelijk lijkschouwer hebben gevraagd, niet met de kosten daarvan mogen worden geconfronteerd.
Wat vind ik daarvan? Niks. Volgens mij heeft dit geen betekenis. Het is inderdaad zo dat de kosten van de gemeentelijke lijkschouwing door de lijkschouwer bij de gemeente kunnen worden gedeclareerd. Of het nu de GGD is of een lokale huisarts, zij kunnen hun rekening kwijt bij de gemeente, die moet betalen. Maar de opmerking dat nabestaanden niet met die kosten mogen worden geconfronteerd (in de zin dat de gemeente die niet mag doorberekenen) is een loze opmerking. Het is een circulaire van de minister van Justitie. Die kan best de mening hebben dat nabestaanden er geen rekening voor hoeven krijgen - ik vind dat persoonlijk ook een sympathieke gedachte maar daar gaat het niet om - maar hij heeft er niets over te zeggen. Net zo min als dat de minister beslist over de kleur van mijn sokken of hoe laat mijn dochter thuis mag komen (24.00 uur vandaag, morgen heeft ze vrij).
Zoals u ongetwijfeld weet is Nederland een gedecentraliseerde eenheidsstaat. Dat betekent dat gemeenten autonome overheden zijn, die kunnen doen en laten wat zij willen, wanneer hogere wetgeving ze niet aan banden legt. Een circulaire van een of andere minister heeft geen enkele betekenis als die minister niet op basis van een of andere wet een bevoegdheid heeft om daar over te beslissen. Volgens mij heeft de minister van Justitie, net zo min als die van Buitenlandse Zaken, Onderwijs of Verkeer en Waterstaat, geen enkele bevoegdheid om te beslissen dat gemeenten geen leges voor lijkschouwing vast kunnen stellen en kunnen innen. De minister van Justitie heeft ter zake van de kosten van lijkschouwing volgens mij maar één bevoegdheid: bepalen dat hij ze zelf betaalt. Dat doet hij niet. Wat hij er verder van vindt lijkt mij niet relevant. Ik ken er althans geen rechtsgrond voor.
Ik zou als ik gemeente was gewoon de lijkschouwing in de legesverordening opnemen en in rekening brengen. Als nabestaanden menen dat dit onterecht is, kunnen ze de zaak voorleggen aan de belastingrechter. Ik ben benieuwd naar de uitkomst.
Ik meen trouwens ook dat het een kortzichtige opmerking is, juist ook van een minister van Justitie om te praten over "confrontatie met kosten" en "een schouw waar ze niet om hebben gevraagd". Ik vind dat een beetje borreltaal en hoe een consumentenprogramma op TV een probleem voor het voetlicht brengt. Of iemand om die schouw vraagt vind ik geen enkele reden om wel of niet de kosten ervan te betalen. Ook bij natuurlijke dood vraagt een nabestaande niet om de schouw door de huisarts of behandelend arts, maar zal hij de kosten van het huisbezoek van de arts zonder morren betalen. En zijn verzekering ook. Ik moet als burger voor zoveel dingen betalen waar ik niet om gevraagd heb. Van de APK voor auto's tot een identiteitsbewijs om de straat op te kunnen. Maar ik heb ze wel nodig. En dat geldt ook voor de lijkschouw door een gemeentelijk lijkschouwer: op grond van wettelijke regels heeft een nabestaande die schouw nodig om tot lijkbezorging te kunnen overgaan. De nabestaande heeft een belang bij de dienst. Maar enfin, ik heb daar al eerder over geschreven.
Ik vind het niet gek als een gemeente het profijtbeginsel toepast en de kosten wil verhalen op de persoon of personen die ergens baat bij hebben, ook al hebben ze er niet om gevraagd. Als ik naar de tandarts ga voor een behandeling vanwege kiespijn, is het feit dat ik niet om die kiespijn gevraagd heb ook geen reden om de rekening niet te hoeven betalen.
Ik zou als gemeente gewoon de kosten doorberekenen en dan moet maar eens worden gezien wat de belastingrechter van dit geheel vindt.
Met vriendelijke groet,
mr W.G.H.M. van der Putten
