de namen
Mijn ouders hadden de hoop op een kleinkind allang opgegeven toen mijn broer aankondigde dat hij vader zou worden. De tekst van het geboortekaartje: ‘Voor dit geluk vinden we geen woorden, alleen een naam: Hessel’. Nog geen jaar later had de dokter minder goed nieuws voor mijn vader. Toen hij overleed konden we geen woorden voor ons verdriet vinden. Het leek wel of alle gemis was samengebald in die ene gekoesterde naam: Tijs.
What’s in a name? We hebben het indringend ervaren tijdens het noemen van de namen bij de Nationale Herdenking MH17. Waarom maakte juist dat zoveel indruk? Theologe Jacobine Geel, die een prachtige toespraak hield, had er een verklaring voor: ‘met iedere naam die genoemd werd raakte deze ruimte meer gevuld. Want wie genoemd werd wás er ook – aanwezig. Aanwezig als een levende herinnering, voor jullie, voor ons die achterbleven’.
In mijn werk als speechschrijver probeer ik nabestaanden altijd te bemoedigen om zelf te spreken bij de uitvaart. Geen professionele spreker kan de naam van de overledene met zoveel tederheid uitspreken als degene die het gemis voelt. In de joods-christelijke traditie staat ieders naam in de handpalm van God geschreven. Maar ook voor wie niet gelovig is, is een naam de aanduiding waarin iemands wezen besloten ligt. Tijdens je leven vult die naam zich met betekenis doordat je naasten hem talloze keren in alle toonaarden uitspreken.
De toespraken van de nabestaanden bij de Nationale Herdenking van de ramp met de MH17 waren indrukwekkend. Door te vertellen wat de slachtoffers voor hen betekenden boden zij troost aan alle nabestaanden. De essentie van troost is immers dat mensen zich niet alleen en onbegrepen voelen. Maar vooral het noemen van de 298 namen zal nog lang naklinken in ons geheugen.
Ik herinner me dat we op de middelbare school een voor pubers onbegrijpelijk gedicht van Neeltje Maria Min moesten lezen. De laatste dichtregels: ‘Noem mij, bevestig mijn bestaan,/ laat mijn naam zijn als een keten’/Voor wie ik liefheb wil ik heten’. Ik vermoed dat de 13-jarige Gita Wiegel de betekenis van dat gedicht nu al begrijpt. Helaas.
