Obductie

Onderzoek om de doodsoorzaak vast te stellen

Na een overlijden kan een obductie worden uitgevoerd om de doodsoorzaak vast te stellen en meer inzicht te krijgen in ziekteprocessen. Voor een obductie is bij een natuurlijke dood toestemming van de nabestaanden nodig. Op deze pagina lees je wat een obductie is, waarom dit onderzoek wordt uitgevoerd, hoe het onderzoek verloopt, wat er gebeurt met organen die niet direct worden teruggeplaatst en wat het verschil is tussen obductie en sectie.

Wat is obductie?

Obductie is onderzoek van het lichaam na overlijden om vast te stellen waaraan iemand is overleden en om ziekteprocessen beter te begrijpen. Dit onderzoek wordt uitgevoerd door een patholoog en bestaat uit een uitwendig en inwendig onderzoek.

Andere termen voor obductie

Obductie wordt ook sectie, lijkopening of autopsie genoemd. Een patholoog voert het onderzoek uit: een arts die hierin gespecialiseerd is.

Bij een obductie vindt zowel uitwendig als inwendig onderzoek plaats. De patholoog begint altijd met een zorgvuldig uitwendig onderzoek. Daarna volgt het inwendige onderzoek, waarbij vrijwel alle organen worden bekeken. Soms maakt ook onderzoek van de hersenen deel uit van de obductie. Net als bij een gewone operatie gebeurt dit zo zorgvuldig dat er na afloop vrijwel niets van te zien is.

Is er geen vermoeden van een onnatuurlijke dood, dan vraagt de arts altijd eerst toestemming aan de nabestaanden.

Waarom een obductie?

Met een obductie kan de doodsoorzaak nader worden onderzocht. Soms wordt daarmee de exacte doodsoorzaak vastgesteld, maar dat lukt niet altijd. Het onderzoek kan ook andere belangrijke informatie opleveren. Zo kan blijken of er sprake is van een erfelijke of besmettelijke ziekte. Voor nabestaanden kan onduidelijkheid over het overlijden het rouwproces bemoeilijken. Vragen blijven dan onbeantwoord. Een obductie kan die duidelijkheid geven en rust brengen.

Daarnaast kan een obductie laten zien of de medische behandeling passend en correct is geweest. Voor de overledene zelf heeft het onderzoek geen betekenis meer, maar toekomstige patiënten kunnen er wél van profiteren. Artsen en wetenschappers gebruiken de inzichten om behandelingen te verbeteren en medische kennis verder te ontwikkelen. Een groot deel van wat we vandaag weten in de geneeskunde is mede gebaseerd op obductieonderzoek.

Het onderzoek

Na toestemming van de familie wordt het lichaam overgebracht naar het mortuarium, meestal in het ziekenhuis. Het onderzoek vindt doorgaans binnen één werkdag plaats.

Een obductie kan betekenen dat de overledene langer in het ziekenhuismortuarium verblijft. Vraag daarom vooraf aan het ziekenhuis welke kosten voor het mortuariumverblijf en eventuele aanvullende zorg voor rekening van het ziekenhuis zijn en welke kosten aan de nabestaanden kunnen worden doorberekend. Lees ook wat een mortuarium kost.

Tijdens de obductie opent de patholoog het lichaam en onderzoekt de organen één voor één. Elk orgaan wordt bekeken, gewogen en ingesneden om ook de binnenkant te beoordelen. Omdat niet alle afwijkingen met het blote oog zichtbaar zijn, wordt uit elk orgaan een klein stukje weefsel genomen voor microscopisch onderzoek.

Na afloop plaatst de patholoog de organen terug in het lichaam, behalve de organen waarvan het onderzoek nog loopt. Vervolgens wordt het lichaam zorgvuldig gesloten en overgedragen aan de uitvaartverzorger, die zorgt voor het vervoer naar huis of het uitvaartcentrum.

Opbaren na obductie

Bij het opbaren is meestal niets meer te zien van de obductie. De kleding bedekt de plaats waar het lichaam is geopend. Alleen bij kale personen waarbij hersenonderzoek heeft plaatsgevonden, kan dit soms zichtbaar zijn. Vind je dat bezwaarlijk, dan kun je dit vooraf met de arts bespreken. In overleg kan worden afgezien van hersenonderzoek of kan gekozen worden voor een gedeeltelijke obductie.

Wat gebeurt er met niet teruggeplaatste organen

Organen die niet direct worden teruggeplaatst, worden later in opdracht van het ziekenhuis gecremeerd. Vaak gebeurt dit gezamenlijk met andere organen. In uitzonderlijke gevallen wordt (een deel van) een orgaan bewaard voor onderwijsdoeleinden, bijvoorbeeld wanneer het duidelijk een ziektebeeld laat zien. Dit gebeurt niet vaak, maar kan waardevol zijn voor het onderwijs aan medische studenten en zorgverleners.

Het is belangrijk dat je je realiseert dat niet altijd alle organen worden teruggeplaatst. Heb je hier bezwaar tegen, dan kun je dit bespreken met de arts. Als het bezwaar invloed heeft op de uitkomst van het onderzoek, zoekt de arts samen met jou naar een aanvaardbare oplossing.

Verschil tussen obductie en sectie

Medisch gezien is er geen verschil tussen obductie en sectie. Het verschil zit in de procedure. Bij obductie is toestemming van de nabestaanden nodig. Sectie is een gerechtelijk onderzoek dat wordt opgelegd door de officier van justitie. Hierbij is geen toestemming van de familie vereist. Dit gebeurt wanneer een onnatuurlijke doodsoorzaak niet kan worden uitgesloten. Sectie wordt meestal uitgevoerd door het Nederlands Forensisch Instituut.

Zo verloopt een obductie

Een obductie wordt aangevraagd door een arts, soms op verzoek van de familie. Daarvoor kunnen verschillende redenen zijn: de doodsoorzaak is onduidelijk, er zijn vragen over een onderliggende aandoening of de arts wil weten of de medische behandeling het gewenste effect heeft gehad. De arts vult de aanvraag in en de nabestaanden ondertekenen een toestemmingsformulier.

Tijdens de obductie wordt het lichaam eerst uitwendig onderzocht. Daarbij kijkt de patholoog onder meer naar wondjes, littekens en zichtbare sporen van eerdere operaties. Daarna wordt het lichaam geopend via de bekende Y-snede en wordt het borstbeen gelicht.

De organen worden vervolgens in verschillende blokken verwijderd en onderzocht. Eerst worden het hart en de longen uitgenomen, daarna het darmpakket en vervolgens onder meer de lever, galblaas, maag, alvleesklier, milt, aorta, nieren, blaas en prostaat of baarmoeder. Als de onderzoeksvraag daartoe aanleiding geeft, kan ook hersenonderzoek plaatsvinden.

De patholoog onderzoekt ieder orgaan op afwijkingen. Van de organen worden kleine stukjes weefsel afgenomen die op de afdeling histologie verder worden voorbereid voor microscopisch onderzoek.

Na het onderzoek worden de organen in beginsel teruggeplaatst. Organen waarvan het onderzoek nog niet is afgerond, kunnen langer worden bewaard. Vervolgens wordt het lichaam zorgvuldig gesloten, gewassen en verzorgd en worden de wonden afgedekt.

De overledene krijgt een ziekenhuisjasje aan en kan daarna waardig het mortuarium verlaten voor vervoer naar huis of naar de uitvaartondernemer. Na afloop worden de obductiezaal en de gebruikte instrumenten grondig gereinigd en gedesinfecteerd.

Bekijk de uitlegvideo

Veelgestelde vragen over obductie